Алтай Одағы тұжырымдамасы: Алтай мәдени кеңістігінің жаңа серпіні мен бейбітшілікке арналған ынтымақтастық моделі туралы зерттеу

Бұл зерттеудің мақсаты — алтай тілдік және мәдени кеңістігіне жататын мемлекеттердің ортақ тарихи және мәдени байланыстарына сүйене отырып, Шығыс Азия мен Орталық Азияны қамтитын жаңа аймақтық ынтымақтастық тәртібі ретінде «Алтай Одағы (Altai Union)» тұжырымдамасын ұсыну болып табылады. Зерттеуде ұсынылатын Алтай Одағы дәстүрлі геосаяси күштер тепе-теңдігіне немесе әскери одақтарға негізделген аймақтық тәртіптен ерекшеленеді. Ол мәдени ортақтық пен адамға бағытталған өзара ықпалдастық негізінде сенім қалыптастыру мен бейбіт интеграцияны кезең-кезеңімен дамытуға бағытталған жаңа аймақтық ынтымақтастық үлгісі болып табылады.

Зерттеу нысанына Оңтүстік Корея, Жапония, Қазақстан, Өзбекстан, Қырғызстан, Моңғолия, Корея Халық Демократиялық Республикасы және Түрікменстан кіреді. Бұл мемлекеттер тілдік және мәдени факторлармен қатар көшпелі мәдениет, қауымдастыққа негізделген өмір салты және тарихи алмасу тәжірибесі тұрғысынан белгілі бір мәдени сабақтастықты бөліседі. Сонымен бірге олар Еуразия құрлығының стратегиялық байланыс кеңістігінде орналасқан.

Қазіргі аймақтық ынтымақтастық құрылымдары негізінен әскери қауіпсіздік немесе экономикалық интеграция төңірегінде дамып келген болса, Алтай Одағы мәдениет, білім, ғылым және жастар алмасуын ынтымақтастықтың бастапқы кезеңі ретінде қарастырады. Бұл саяси және әскери тәсілдердің мемлекеттер арасындағы сенімсіздік пен қақтығысты күшейтуі мүмкін екенін ескере отырып, ұзақ мерзімді перспективада адамға бағытталған сенім қалыптастыру мен әлеуметтік-мәдени байланыстарды нығайтуды көздейтін «мәдени инклюзивті ынтымақтастық моделін» ұсынады.

Зерттеу Алтай Одағының дамуын үш кезеңге бөледі.

1-кезең: мәдени және білім беру ынтымақтастығы

Бұл кезеңде студенттік алмасу бағдарламаларын кеңейту, бірлескен ғылыми зерттеулер мен университеттік желілер құру, тарих, тіл және мәдени мұраларды бірлесіп зерттеу, жастар, өнер және туризм салаларындағы алмасуды дамыту көзделеді. Бұл мемлекеттер арасындағы әлеуметтік-мәдени сенім негізін қалыптастыруға мүмкіндік береді.

2-кезең: экономикалық және инфрақұрылымдық байланыс кезеңі

Орта мерзімді кезеңде логистика, теміржол және энергетика салаларындағы ынтымақтастықты кеңейту, цифрлық және өнеркәсіптік платформалар құру, ортақ туристік белдеулер мен экономикалық дәліздер қалыптастыру, аймақаралық сауда мен инвестицияны ынталандыру жоспарланады. Бұл Шығыс Азия мен Орталық Азияны байланыстыратын жаңа еуразиялық экономикалық осьтің қалыптасуына ықпал етуі мүмкін.

3-кезең: институционалдық ынтымақтастық құрылымын дамыту кезеңі

Ұзақ мерзімді перспективада көпжақты саяси үйлестіру тетіктерін қалыптастыру, ортақ ғылыми қорлар мен білім беру ұйымдарын құру, бейбітшілік, экология және адамдардың қозғалысы салаларында ортақ нормаларды қалыптастыру арқылы институционалдық ынтымақтастықты тереңдету және Еуразия аймағының тарихи және мәдени ерекшеліктеріне сәйкес келетін тұрақты көпжақты ынтымақтастық жүйесін дамыту мүмкіндігі қарастырылады.

Бұл зерттеу әсіресе Корея Халық Демократиялық Республикасының кезең-кезеңімен қатысу мүмкіндігіне назар аударады. Солтүстік Кореяның қатысуы саяси немесе қауіпсіздік мәселелері емес, білім, мәдениет және ғылым салаларындағы бейсаяси ынтымақтастық арқылы жүзеге асырылуы мүмкін. Мысалы, үшінші елдердегі оқу бағдарламалары, ортақ мәдени мұра жобалары және халықаралық академиялық желілерге қатысу Солтүстік Кореяға жүйелік тұрақтылықты сақтай отырып, халықаралық қоғамдастықпен біртіндеп байланыс орнатуға мүмкіндік береді.

Сонымен қатар, Қазақстан Орталық Азия мен Шығыс Азияны байланыстыратын геосаяси орналасуы мен көпвекторлы дипломатиялық тәжірибесінің арқасында Алтай Одағының негізгі үйлестіруші және байланыстырушы мемлекеті бола алады.

Бұл зерттеу қазіргі халықаралық тәртіп пен ірі державаларға негізделген екіжақты құрылымнан тыс жаңа аймақтық ынтымақтастық парадигмасын ұсынады. Алтай Одағы қандай да бір мемлекеттің үстемдігін емес, өзара құрмет, ортақ даму, мәдени байланыс және адамға бағытталған ынтымақтастық қағидаттарына негізделген «үшінші еуразиялық ынтымақтастық моделін» көздейді.

Әдебиет:

1. 김상배 (2018), 『신북방정책과 유라시아 협력의 미래』, 서울: 한울아카데미. → 한국의 신북방정책과 유라시아 다자협력 구상을 분석한 연구로, 알타이 연합의 지정학적 배경 설명에 활용 가능.
2. 이재영강부균 외 (2019), 『유라시아 시대의 도래와 한반도』, 대외경제정책연구원(KIEP). → 중앙아시아·러시아·동북아를 연결하는 경제 및 외교 협력 가능성을 다룸.
3. 정세진 (2017), 「유라시아 이니셔티브와 한국의 대외전략」, 『국제정치논총』. → 유라시아 협력 구상의 외교적 의미를 설명하는 논문.
4. 배성인 (2020), 「신북방정책과 동북아 다자협력 가능성 연구」, 『평화학연구』. → 지역 협력체 형성의 현실성과 한계를 분석.
5. 김호동 (2002), 『중앙유라시아의 역사와 문화』, 사계절. → 유목문화, 실크로드, 중앙유라시아 문명 교류를 이해하는 데 중요한 기초 문헌.
6. 이성규 (2015), 「알타이 문화권의 역사적 연속성과 문화교류」, 『중앙아시아연구』. → 알타이 문화권 개념과 문화적 공통성 논의에 활용 가능.
7. 정재훈 (2013), 『유목과 정주의 문명사』, 민음사. → 유목문명과 동북아중앙아시아 역사 연결성 설명에 유용.
8. 김태연 (2018), 「몽골중앙아시아와 한반도의 문화적 연계성 연구」, 『아시아연구』. → 한국과 중앙아시아 간 문화·역사적 접점을 분석.
9. 문정인 (2009), 『동북아 공동체: 이상과 현실』, 연세대학교출판부. → 동북아 지역협력체 형성 논의를 다룬 대표적 연구.
10. 백학순 (2016), 「한반도 평화체제와 동북아 협력질서」, 『세종정책연구』. → 평화체제 구축과 다자협력 메커니즘 논의.
11. 박종철 외 (2014), 『동북아 평화협력 구상과 한국의 전략』, 통일연구원. → 문화경제·안보 협력의 단계적 접근 논의.
12. 임을출 (2019), 『북한과 동북아 국제협력』, 경인문화사. → 북한의 제한적 국제협력 가능성을 분석.
13. 양문수 (2015), 「북한의 경제개방과 대외협력 가능성」, 『현대북한연구』. → 비정치적 경제교육 협력 가능성을 설명.
14. 조한범 (2021), 「북한의 단계적 국제사회 참여 전략 연구」, 통일연구원.→ 나의 “문화 포용 기반 개방 모델”과 연결 가능성이 큼.
15. 조동일 (2005), 『동아시아 문명론』, 지식산업사.→ 문명권 차원의 문화 연속성과 공동체 형성 논의.
16. 이어령 (2008), 『디지로그』, 생각의나무. 동서문명  융합과 문화적 연결성에 대한 철학적 접근.
17. 김용옥 (도올) (2010), 『동아시아 문명의 길』, 통나무. 동아시아 문명과 유라시아 문화 연속성 논의에 참고 가능.

Пак Чан Ёнг, PhD

Оңтүстік Кореяның Кёнгук ұлттық университетінің экономика кафедрасының құрметті профессоры (қыркүйек 2025 жылдан қазіргі уақытқа дейін),

Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университетінің шығыстану факультетінің шақырылған профессоры