ВАТИКАН ЖОБАСЫ · 02-БӨЛІМ
Шетелдік қорларда айқындалған жазбаша деректер, архивтік құжаттар мен визуалды артефактілер
Испанияның Ұлттық кітапханасында анықталған материалдар
Алтын Орда және одан кейінгі тарихи кеңістік бойынша деректер каталогы.
Қор: Испанияның Ұлттық кітапханасы (Biblioteca Nacional de España, BNE).
Материалдарды анықтаған зерттеуші: Нақтылануда.
Ғылыми іссапар мерзімі: Нақтылануда.
Жинақ туралы ғылыми сипаттама
Испанияның Ұлттық кітапханасының каталогынан Алтын Орда және одан кейінгі тарихи кеңістіктің тарихын зерттеуге қатысты ғылыми құндылығы жоғары материалдар жиынтығы анықталған. Оның негізін Орданың ресми актілік құжаттарынан гөрі, татар әлемін ерекше саяси-географиялық аймақ ретінде көрсететін ерте еуропалық сипаттамалық, саяхатнамалық және картографиялық деректер құрайды. Осы тұрғыдан Антонио Поссевиноның Moscouia et alia opera (1595) кітабы ерекше маңызды: оның құрамына каталогта бұрын жарияланбаған деп көрсетілген Марцин Брониовскийдің Tartariae descriptio шығармасы және Chersonesus Tauricae картасы енген. Рамузионың Delle Nauigationi et viaggi (1606) еңбегінің екінші томы да маңызды; онда «татарлар істерінің тарихы», Тартария сипаттамалары, Танаға саяхат және Сарматия сипаттамасы арнайы көрсетілген. Осы топқа Хуан да Луканың Черкесияға, Тартарияға және Комыкияға сапары туралы мәтінін қамтитын Viajes varios қолжазба жинағы да кіреді. Ол Ордадан кейінгі әлемнің Кавказ–Каспий өңірі туралы құнды мәлімет береді. Жинақтың картографиялық бөлігі де маңызды: Мәскеу мен Осман мемлекеттері арасындағы шекаралардың қолжазба картасында Молдавия, Едисан, Херсонес, Қырым және Азов теңізінен Каспийге дейінгі кеңістік бейнеленген. Пьер Дювальдің 1672 жылғы атласына Tartaria және Crimea атты жеке карталар енген, ал Ян Лёйтстың Introductio ad Geographiam novam et veterem (1692) еңбегінде Қара теңіз, Кавказ және Тартария карталары бар. Бұл материалдар BNE қорын Алтын Орданың батысеуропалық дәстүрде қабылдану тарихын ғана емес, сонымен бірге Орда және Ордадан кейінгі кеңістіктің, әсіресе оның Қырым–Қара теңіз және Кавказ аймақтарының мәтіндік әрі картографиялық бейнеленуін зерттеуге арналған маңызды дереккөзі ретінде қарастыруға мүмкіндік береді. (Iberoamérica Digital)
14 жазба. Деректердің түпнұсқа атаулары, шифрлары және сілтемелері сақталған.
↔ Қалған бағандарды көру үшін кестені көлденең сырғытыңыз.
| № | Деректің атауы | Мерзімі | Түрі | Толық мәлімет |
|---|---|---|---|---|
| 1 | Antonij Posseuini Societatis Iesu, Moscouia et alia opera…; құрамына Martini Broniovii … Tartariae descriptio және Chersonesus Tauricae картасы енген | 1595 | Баспа кітап |
ТолығырақШифр / идентификатор: GMG/333; bdh0000000109 Ғылыми түсіндірме: Жинақтағы аса құнды деректердің бірі: каталогта Марцин Брониовскийдің бұрын жарияланбаған Tartariae descriptio шығармасы мен Chersonesus Tauricae картасының кітап құрамына енгізілгені нақты көрсетілген; тақырыптық айдарларында «Tártaros – Historia» берілген. Татар кеңістігі мен Қырым туралы ерте еуропалық мәтін ретінде маңызды. |
| 2 | Deserta sive campestria turcica et tartarica / Martinus Broniorius de Biezdziedza | XVII ғ.?; қолжазбада Anno 1579 деп көрсетілген | Қолжазба |
ТолығырақШифр / идентификатор: MSS/10610; bdh0000141489 Ғылыми түсіндірме: Құнды қолжазба материал: каталог оны «Tártaros – Historia» айдарына тікелей жатқызады, король Стефан Баторийге арналғанын және қаламмен салынған картаның бар екенін көрсетеді. Бұл — BNE қорындағы зерттеу тақырыбына барынша жақын құжаттардың бірі. (Iberoamérica Digital) |
| 3 | Delle Nauigationi et viaggi, vol. II / Giovanni Battista Ramusio | 1606 | Баспа кітап |
ТолығырақШифр / идентификатор: GMG/645; bdh0000000655 Ғылыми түсіндірме: Каталогта томның құрамында «Historia delle cose de’Tartari … descritta da M. Marco Polo», сондай-ақ Тартарияның әртүрлі сипаттамалары мен viaggio della Tana бар екені көрсетілген. Алтын Орда тарихы үшін бұл — татар әлемі мен Солтүстік Қара теңіз өңіріндегі жолдар туралы еуропалық мәтіндік дәстүрдің негізгі ескерткіштерінің бірі. Iberoamérica Digital |
| 4 | Viajes varios | 1624–1702 жылдар аралығы | Қолжазбалар жинағы |
ТолығырақШифр / идентификатор: Mss/3165; bdh0000015215 Ғылыми түсіндірме: Жинақ құрамында «Breve relación … en las partes de Çercasia, Tartaria y Comuquí …, 1624» мәтіні ерекше көрсетілген. Ол ерте жаңа дәуірдегі Кавказ бен оған іргелес татар кеңістігі туралы мәлімет береді; Ордадан кейінгі кеңістіктің географиясын және еуропалықтардың аймақты қабылдауын зерттеу үшін әсіресе пайдалы. (Iberoamérica Digital) |
| 5 | Istores des parties dorient / Hayton de Gorigos | 1307 | Көркем безендірілген қолжазба |
ТолығырақШифр / идентификатор: Mss/2452; bdh0000048668 Ғылыми түсіндірме: Тақырыптық айдарларында «Tártaros – Historia» нақты көрсетілген ортағасырлық қолжазба; каталогта ол manuscritos iluminados санатына да жатқызылған. Дерек моңғол-татар Шығысының ерте латын-француз дәстүрінде бейнеленуін талдау үшін және визуалды нысан ретінде ерекше маңызды. (Iberoamérica Digital) |
| 6 | Embajada a Tarmolán / [Ruy González de Clavijo] | XV ғ. | Қолжазба |
ТолығырақШифр / идентификатор: Mss/9218; bdh0000096056 Ғылыми түсіндірме: Тар мағынада Алтын Ордаға қатысты дерек болмаса да, түркі-моңғол Шығысы мен Самарқанд туралы маңызды мәтін. Егер мақала Ордамен қатар Еуразияның моңғол дәуірінен кейінгі кеңістігінің еуропалықтар тарапынан бейнеленуін де қарастырса, оны кеңірек салыстырмалы деректер жинағына енгізген жөн. (Iberoamérica Digital) |
| 7 | Relacion verdadera … del Rey de Polonia, contra el Gran Can, y multitud de Barbaros | 1652 | Баспа кітап / relaciones de sucesos |
ТолығырақШифр / идентификатор: bdh0000255049 Ғылыми түсіндірме: Каталог мәтінді «Tártaros de Crimea» айдарымен тікелей байланыстырады. Бұл — Алтын Ордаға емес, Қырым татарларына қатысты материал, сондықтан ол Орда мұрасының Шығыс Еуропада ұзақ сақталуын қарастыратын бөлім үшін маңызды. (Iberoamérica Digital) |
| 8 | [Mapa de las fronteras entre Moscú y el estado Otomano] | 1750–1800 жылдар аралығы? | Қолжазба карта |
ТолығырақШифр / идентификатор: MR/42/415; bdh0000063483 Ғылыми түсіндірме: Каталог сипаттамасына сәйкес, карта Молдавияны, Едисанды, Херсонесті, Қырымды, Азовтан Каспийге дейінгі кеңістікті және Ресей, Осман империялары мен Польша арасындағы шекараларды қамтиды. Мақала үшін бұл — Солтүстік Қара теңіз өңірінің Ордадан кейінгі географиясын зерттеуге арналған маңызды визуалды дерек. (Iberoamérica Digital) |
| 9 | Le Monde ou La Géographie Universelle… | 1672 | Атлас |
ТолығырақШифр / идентификатор: Нақтылануда. Бастапқы кестедегі ескерту: жазбаның мәліметтері жедел қарау режимінде толық көрсетілмеген. Ғылыми түсіндірме: Жазбада «Tartaria. Mapas generales. 1672» және «Crimea (Península). Mapas generales. 1672» атты жеке карталар көрсетілген. Мақала үшін бұл — Тартария мен Қырымның өзара байланысты, бірақ бір-бірінен ажыратылатын кеңістіктер ретінде еуропалық картографияда берілуін зерттеуге пайдалы дерек. (Iberoamérica Digital) |
| 10 | Atlas / Frederick de Wit | шамамен 1688 | Атлас |
ТолығырақШифр / идентификатор: Нақтылануда. Бастапқы кестедегі ескерту: жазбаның мәліметтері жедел қарау режимінде толық көрсетілмеген. Ғылыми түсіндірме: Каталогта «Tartaria. Mapas generales. ca. 1688» картасы тіркелген. Ең алдымен XVII ғасырдың соңындағы батысеуропалық картографияда Татарияның бейнеленуін салыстырмалы талдау үшін қолайлы. (Iberoamérica Digital) |
| 11 | [Introductio ad Geographiam novam et veterem] / Jan Luyts | 1692? | Баспа картографиялық жинақ |
ТолығырақШифр / идентификатор: GMm/1224; bdh0000000563 Ғылыми түсіндірме: Жинақ құрамында Mar Negro, Cáucaso және Tartaria карталары бар. Зерттеу тақырыбы үшін бұл әсіресе құнды, өйткені Орда және Ордадан кейінгі кеңістікті Қара теңіз және Кавказбен байланыста талдауға мүмкіндік береді. (Iberoamérica Digital) |
| 12 | Atlas Geographus or, a compleat System of Geography… / Herman Moll | 1712 (Азияға арналған том) | Атлас |
ТолығырақШифр / идентификатор: Нақтылануда. Бастапқы кестедегі ескерту: жазбаның мәліметтері жедел қарау режимінде толық көрсетілмеген. Ғылыми түсіндірме: Каталогта III томның құрамында 1712 жылғы «Escitia y Tartaria» және «Tartaria» карталары көрсетілген. Дерек XVIII ғасырдағы батысеуропалық білімде Tartaria ұғымының тұрақты қолданылуын талдау үшін маңызды. (Iberoamérica Digital) |
| 13 | Tartaros en China / Martino Martini | 1665 | Баспа кітап |
ТолығырақШифр / идентификатор: U/3859; bdh0000095883 Ғылыми түсіндірме: Ордаға тікелей қатысты дерек ретінде емес, XVII ғасырдағы еуропалық ғылыми және миссионерлік әдебиетте «tártaros» ұғымының ұзақ сақталғанын көрсететін материал ретінде пайдалы. Тарихнамалық немесе терминологиялық бөлімде пайдалануға болады. (Iberoamérica Digital) |
| 14 | De la republique des Turcs… / Guillaume Postel | 1560 | Баспа кітап |
ТолығырақШифр / идентификатор: 3/24154; bdh0000238170 Ғылыми түсіндірме: Каталогта кітап құрамында «origine, loy, et coustume des Tartares…» туралы арнайы бөлім бар екені көрсетілген; тақырыптық айдарлары «Tártaros – Historia» және «Tártaros – Usos y costumbres» атауларын қамтиды. Еуропалықтардың татарларды сипаттауда қолданған зияткерлік үлгілерін талдауға қолайлы. (Iberoamérica Digital) |